पढ्न लाग्ने समय : २ मिनेट,

प्रकाश सिग्देल,

आज हामीले देख्ने नेपाल,हिमाल, पहाड र उपत्यकाले भरिएको देश,एक समय यस्तो थियो जब यो भू–भाग समुद्रको गहिराइमा थियो। वैज्ञानिक अध्ययन अनुसार लाखौँ वर्ष पहिले आजको नेपाल क्षेत्र Tethys Ocean (टेथिस महासागर) को हिस्सा थियो। जहाँ पानीको विशाल विस्तार फैलिएको थियो। करिब २५० मिलियन वर्षअघि पृथ्वीमा दुई ठूला महादेशहरू Gondwana र Laurasia बीचमा एउटा विशाल महासागर थियो, जसलाई Tethys Ocean भनिन्थ्यो। यही महासागरको तल आजको नेपाल, तिब्बत र आसपासका भू–भागहरू पर्दथे। त्यतिबेला यहाँ ठूला हिमाल थिएनन्, बरु गहिरो समुद्र थियो । जहाँ विभिन्न प्रकारका समुद्री जीवहरू बस्थे। समय बित्दै जाँदा पृथ्वीका टेक्टोनिक प्लेटहरू सर्दै गए। विशेषगरी भारतीय प्लेट उत्तरतर्फ सर्दै गएर युरेसियन प्लेटसँग ठोक्किन थाल्यो। यही टकरावले Tethys Ocean बिस्तारै संकुचित हुँदै गयो। समुद्रको पानी हट्दै गयो र समुद्रको तल रहेको जमिन बिस्तारै माथि उठ्न थाल्यो। यो प्रक्रिया करोडौँ वर्षसम्म चल्यो। अन्ततः त्यो विशाल समुद्र पूर्ण रूपमा हरायो र त्यसको ठाउँमा विशाल हिमालय पर्वत शृंखला बनेको मानिन्छ। यही प्रक्रियाबाट आजको नेपाल,विशेषगरी हिमाली र पहाडी क्षेत्र,समुद्रबाट उभिएको भू–भाग बनेको हो। यसको वैज्ञानिक प्रमाण पनि प्रशस्त छन्। हिमालय क्षेत्रका विभिन्न ठाउँमा समुद्री जीवाश्म (marine fossils) पाइन्छन्। जुन कुनै बेला यहाँ समुद्र थियो भन्ने स्पष्ट प्रमाण हो। साथै, चूनापत्थर (limestone) जस्ता चट्टानहरू पनि समुद्री उत्पत्तिका हुन्। यी सबैले नेपाल कुनै समय समुद्रको तल थियो भन्ने तथ्य पुष्टि गर्छन्। आज हामीले देख्ने सगरमाथा, अन्नपूर्ण र अन्य हिमालहरू वास्तवमा करोडौँ वर्षको भू–गर्भीय परिवर्तनको परिणाम हुन्। समुद्रको तलबाट उठेर बनेका यी हिमालहरूले पृथ्वीको परिवर्तनशील इतिहासलाई देखाउँछन्। यसरी, नेपाल केवल हिमालको देश मात्र होइन, एक समय समुद्रको गहिराइमा रहेको भू–भाग पनि हो। Tethys Ocean को अन्त्यसँगै आजको नेपाल जन्मिएको हो। जसले प्रकृतिको अद्भुत परिवर्तन र पृथ्वीको लामो इतिहासलाई सम्झाइरहन्छ।