प्रकाश सिग्देल,
पढ्न लाग्ने समय : २ मिनेट
मानिसले आकाशका बादल, हिमाल,पहाडका ढुंगा वा कहिलेकाहीँ बारकोडजस्ता साधारण वस्तुहरूमा समेत भगवान वा परिचित अनुहार देखेको अनुभव सुनाउने गर्छन्। यो रहस्यमय जस्तो लागे पनि यसको वैज्ञानिक व्याख्या छ। मनोविज्ञानमा यसलाई Pareidolia भनिन्छ। Pareidolia भनेको अनियमित आकृतिहरूमा अर्थपूर्ण चित्र देख्ने मानव मस्तिष्कको प्रवृत्ति हो। उदाहरणका लागि, बादलको एउटा टुक्रा कसैलाई हात जोडेको देवताको जस्तो देखिन सक्छ कसैलाई भगवान शिव भने अरूलाई जनावर वा अनुहार जस्तो। यो कुनै चमत्कार नभई मस्तिष्कको स्वाभाविक प्रक्रिया हो। वैज्ञानिकहरूका अनुसार, हाम्रो दिमाग सधैं ढाँचा (pattern) खोज्न सक्रिय हुन्छ। विशेषगरी अनुहार चिन्नमा मानिस अत्यन्त सक्षम हुन्छ। यसका लागि मस्तिष्कमा रहेको Fusiform Face Area नामक भागले ठूलो भूमिका खेल्छ। यही कारणले गर्दा सामान्य रेखा वा छायाँमा पनि हामी आँखा, नाक, मुख जस्तो देख्न थाल्छौं। यसमा व्यक्तिको विश्वास र संस्कृतिको पनि प्रभाव पर्छ। जो व्यक्ति धार्मिक आस्थामा गहिरो हुन्छ, उसले त्यस्ता आकृतिलाई भगवानसँग जोडेर हेर्ने सम्भावना बढी हुन्छ। त्यस्तै, अनियमित संरचनाहरू जस्तै बादल वा बारकोड संयोगवश कहिलेकाहीँ त्यस्ता रूप लिन सक्छन् जुन परिचित जस्तो लाग्छ। विशेषज्ञहरू भन्छन्, Pareidolia मानव मस्तिष्कको सिर्जनात्मक र सुरक्षा प्रणालीसँग पनि जोडिएको छ । पहिलेका मानवहरूले छिटो अनुहार वा जीवजन्तु चिनेर खतरा टार्न सक्थे। आज त्यही क्षमता कहिलेकाहीँ भ्रमजस्तो अनुभवका रूपमा देखिन्छ। बादल वा अन्य वस्तुमा भगवान देखिनु अलौकिक घटना होइन, बरु मस्तिष्कको अद्भुत तर स्वाभाविक खेल हो।
Photo AI
